دکترین مسئولیت حمایت واکاوی نقش شورای امنیت در قبال بحران یمن

با آغاز هزاره سوم، جامعه جهانی خبر از ظهور دکترین مسئولیت حمایت می داد که بدنبال حمایت از نوع بشر در جنایات جنگی، جنایت علیه بشر، پاک سازی نژادی و ژنوسید خواهد بود. دکترینی که در پی جلوگیری از نقض روزافزون حقوق بشر و دفاع از حیثیت انسانی است. در این بین کشور یمن که از ژانویه سال 2011 شاهد درگیری و انقلاب مردمی و جنگ داخلی و خارجی بوده، فجایع بشری دهشتناکی به خود دیده است. این مقاله با بهره گیری از شیوه کتابخانه ای و روش پژوهشی توصیفی- تحلیلی در پی پاسخگویی به این سوال است که با وجود به رسمیت شناخته شدن دکترین مسئولیت حمایت در نظام بین الملل، چرا کاربرد این دکترین و عملیاتی نمودن آن در اغلب موارد تابع سلیقهٔ قدرت های بزرگ بین المللی بوده و همچنان به دور از قواعد و قوانین شکل گیری آن بوده است؟ این پژوهش نشان می دهد علیرغم وقایع ناقض حقوق بنیادین بشری در یمن، شورای امنیت سازمان ملل به عنوان متصدی برقراری صلح و امنیت بین‌المللی، تحت تاثیر رویارویی منافع و اهداف قدرت‌های بزرگ و نیز بهره‌برداری گزینشی اعضای این شورا از دکترین مسئولیت حمایت قرار گرفته و اقدام مفید و اثربخشی در پایان دادن به این رخدادهای وخیم در کشور مذکور صورت نداده است.

At the beginning of the third millennium, the international community witnessed the emergence of the Responsibility to Protect (R2P) doctrine, aimed at safeguarding humanity from war crimes, crimes against humanity, ethnic cleansing, and genocide. This doctrine seeks to prevent ongoing human rights violations and defend human dignity. Yemen, which since January 2011 has experienced popular uprisings, civil war, and foreign interventions, has suffered severe humanitarian catastrophes.Using a library-based approach and a descriptive-analytical research method, this article addresses the question of why, despite the formal recognition of the Responsibility to Protect doctrine in international law, its application and operationalization often remain subject to the discretion of major powers, rather than adhering strictly to its established rules and principles. The study shows that despite persistent violations of fundamental human rights in Yemen, the United Nations Security Council as the primary body responsible for maintaining international peace and security has been influenced by competing interests and objectives of major powers and selective use of the R2P doctrine by its members, resulting in a lack of effective action to end the severe humanitarian crisis in the country.

Keywords: Responsibility to Protect, Security Council, Humanitarian Intervention, Human Rights, Yemen

منابع

- بهری خیاوی، بهمن (1397)، ارزیابی اجرای دکترین مسئولیت حمایتی در بحران یمن، فصلنامه تحقیقات حقوقی معاهده، شماره 2.

- پوراسد، محمدامین (1395)، بدعت مسئولیت حمایت در بحران سوریه از منظر حقوق بین الملل، تهران، جاودانه، جنگل.

- دولت خواه، زهرا و شفیعی، نوذر، (1396)، دکترین مسئولیت حمایت: تببین رویکرد قدرت های بزرگ در قبال بحران های لیبی و یمن، فصلنامه راهبرد، سال بیست و ششم، شماره هشتاد و چهارم.

- زمانی، قاسم و نوری، وحید (1391)، بحران غزه در ترازوی دکترین مسئولین حمایت، روابط خارجی، شماره 15. ص 301

- سیمبر، رضا و قربانی، وحید (1391)، کاربست دکترین مسئولیت حمایت در بحران لیبی؛ پژوهشنامه حقوق کیفری، شماره 5.

- عباسی سرمدی، مهدی (1393)، دکترین مسئولیت حمایت: از روند شکل گیری تا کاربرد ابزاری آن، فصلنامه علمی پژوهشی سیاست جهانی، دوره دوم، شماره سوم.

- عرب اسدی، شیما (1389)، مسئولیت حمایت در چارچوب امنیت دسته جمعی، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق بین الملل دانشگاه تهران.

- کازرونی، سید مصطفی (1383)، مسئولیت حمایت در حقوق بین الملل، تهران، نگاه بینه.

- Arimatsu, Louise (2014), “The legal classification of the armed conflicts in Syria, Yemen and Libya”, Chatham House, Retrieved March 25, 2014, available at: http://www.gulfinthemedia.com/files/article_en/694940.pdf

- Bannelier, Karine et al L'Iintervention En Irak Et Le Droit International, Paris, pédone, 2004

- Bellamy, Alex J., (2008), ‘The Responsibility to Protect and the Problem of Military Intervention’, International Affairs, Vol. 84, No. 4.

- Dunne, Tim and Gifkins, Jess (2011), "Libya and the State of Intervention" Australian Journal of International Affairs, Vol 65, No 5, pp 515-529

- Kasinof, Laura. (2012), “Yemen gets new leader as struggle ends calmly”. The New York Times, Available from: http://www.nytimes.com/2012/02/25/world/middleeast/yemen-to-get-a-new-president-abed-rabu-mansour-hadi.html?_r=0 [Accessed 4 April 2013]

- Kouchner, Bernad,(2007), "Humaniraire et miliraire" Inflexions. La documentation francaise.

- Middle East/North Africa Report. (2011), “Popular protest in North African and the Middle East (II): Yemen between reform and revolution”. International Crisis Group, No.102, Available at: http://www.crisisgroup.org [Accessed 23 February 2013]

- Report of the International Commission on Intervention and State Sovereignty, the

Responsibility to Protect (ICISS) (2001), Ottawa: International Development Research

Centre.

-Report of Secretary General. (2009), “Implementing the responsibility to protect”. A/63/677.

-Report of Secretary General. (2010), “Early warning, assessment and the responsibility to protect”. A/64/864.

-Report of the Secretary General. (2011), “The role of regional and sub-regional Arrangements in Implementing the Responsibility to Protect”. A/65/877-S/2011/393.

-Report of the Secretary General. (2012), “Responsibility to Protect: Timely and decisive response”. A/66/874-S/2012/578.

-Thakur, Ramesh and Tomas G. Weiss (2010), “From Idea to Norm- and Action?”, In: The Responsibility to Protect: Norms, Laws and the Use of Force in International Politics, New York: Routledge.

-UNDoc. S/RES/2014, (21 October 2011).

-UNDoc. S/RES/2051, (12 June 2012).

- Yemen Transition Agreement. (2011), Available from: http://www.al-bab.com/arab/ docs/yemen/yemen_transition_agreement.htm [Accessed 23 August 2013]